نقد و بررسی پدر خوانده

پدرخوانده (The Godfather) محصول ۱۹۷۲ آمریکا، داستان یک خانواده‌ی مافیایی ایتالیایی‌تبار در نیویورک را روایت می‌کند و از همان صحنه‌ی اول، قدرت و خشونت را در دل یک عروسی خانوادگی کنار هم می‌گذارد. امتیاز ۹٫۲ از ۱۰ در آی‌ام‌دی‌بی و حضور ثابت در صدر فهرست بهترین فیلم‌های تاریخ سینما، این اثر را از یک فیلم جنایی ساده به یک کلاسیک بدل کرده است. اگر هنوز پدرخوانده را ندیده‌اید یا دنبال دلیلی برای تماشای دوباره‌اش هستید، این مطلب همان چیزی است که لازم دارید.

محور داستان، دُن ویتو کورلئونه است؛ پدرسالار سالخورده‌ی یکی از پرقدرت‌ترین خانواده‌های مافیای نیویورک که به‌خاطر کمک‌هایش به مهاجران ایتالیایی به «پدرخوانده» معروف شده. وقتی جان او هدف قرار می‌گیرد و امپراتوری خانوادگی در خطر می‌افتد، مسئولیت اداره‌ی کسب‌وکار خاندان به دوش پسر سومش، مایکل، می‌افتد؛ جوانی که تا پیش از آن از دنیای جنایی خانواده فاصله گرفته بود.

فیلم با دقتی کم‌نظیر نشان می‌دهد چطور یک آدم معمولی، قدم‌به‌قدم و با توجیه‌های منطقی، به رئیس یک امپراتوری جنایی تبدیل می‌شود. این مسیر تدریجی، نه یک تغییر ناگهانی، همان چیزی است که پدرخوانده را از فیلم‌های گانگستری مشابه متمایز می‌کند.

پدرخوانده بر اساس رمانی به همین نام از ماریو پوزو ساخته شده که پیش از اکران فیلم، پرفروش‌ترین رمان سال ۱۹۶۹ آمریکا بود. همین محبوبیت رمان، انتظارات از فیلم را از ابتدا بالا برده بود؛ انتظاری که فیلم نه‌تنها برآورده کرد، بلکه از آن هم پیشی گرفت.

مارلون براندو در نقش دُن ویتو کورلئونه، صدایی خشن و آرام می‌سازد که بیشتر با سکوت و نگاه حرف می‌زند تا فریاد؛ همین کنترل، او را به چهره‌ای ترسناک و در عین حال پدرانه بدل می‌کند. در مقابل، آل پاچینو در نقش مایکل کورلئونه، مسیر تبدیل یک جوان محتاط به مردی سرد و حساب‌گر را با تغییرات ریز در لحن و نگاهش بازی می‌کند، نه با دیالوگ‌های پرهیجان.

جیمز کان در نقش سانی، پسر اول و خشن‌ترین عضو خانواده، و رابرت دووال در نقش تام هاگن، مشاور حقوقی و فرزندخوانده‌ی خانواده، دو تکیه‌گاه اصلی فیلم در کنار براندو و پاچینو هستند. دایان کیتن در نقش کی آدامز، همسر مایکل، تنها پنجره‌ی تماشاگر به دنیای بیرون از خاندان کورلئونه است؛ از چشم او، تماشاگر هم مثل خودش کم‌کم متوجه می‌شود مایکل چه کسی شده است.

در کنار این چهار نقش اصلی، تالیا شایر در نقش کانی، دختر خانواده، و جان کازال در نقش فردو، پسر دوم و آسیب‌پذیرترین عضو خاندان، به پیچیدگی روابط درون‌خانوادگی فیلم عمق می‌دهند. ریچارد اس. کاستلانو هم در نقش پیتر کلمنزا، یکی از افراد نزدیک به دُن ویتو، حضوری پرتأثیر دارد.

فیلمنامه‌ی پدرخوانده را فرانسیس فورد کاپولا به همراه ماریو پوزو، نویسنده‌ی رمان اصلی، نوشته‌اند. کاپولا به‌جای تعقیب‌وگریز و تیراندازی مداوم، فیلم را حول میزهای ناهار خانوادگی، مراسم مذهبی و گفت‌وگوهای آرام در اتاق‌های تاریک می‌چرخاند؛ انتخابی که خشونت فیلم را وقتی اتفاق می‌افتد، شوکه‌کننده‌تر می‌کند. نورپردازی کم و قاب‌های نزدیک به صورت بازیگران، حسی از صمیمیت و در عین حال تهدید دائمی می‌سازد که سبک بسیاری از فیلم‌های جنایی بعد از آن را شکل داده است.

کاپولا در سال ۱۹۷۰ به‌عنوان کارگردان این پروژه معرفی شد؛ انتخابی که در آن زمان پرریسک به‌نظر می‌رسید، چون او هنوز کارگردانی به این بزرگی را امتحان نکرده بود. نتیجه‌ی کار اما نشان داد این انتخاب، یکی از درست‌ترین تصمیم‌های تاریخ هالیوود بوده است.

پدرخوانده در مراسم اسکار سه جایزه‌ی بهترین فیلم، بهترین بازیگر نقش اول مرد برای مارلون براندو و بهترین فیلم‌نامه‌ی اقتباسی را از آن خود کرد. آل پاچینو هم برای بازی در این فیلم نامزد اسکار بهترین بازیگر نقش دوم مرد شد. این موفقیت در کنار استقبال گسترده‌ی تماشاگران، پدرخوانده را به یکی از پرتکرارترین فیلم‌ها در فهرست‌های «بهترین فیلم تاریخ سینما» در سراسر دنیا تبدیل کرده است.

فیلم اولین قسمت از سه‌گانه‌ی پدرخوانده است و تأثیرش را می‌توان در شخصیت‌پردازی و ریتم بسیاری از فیلم‌ها و سریال‌های جنایی ساخته‌شده پس از آن دید؛ از نحوه‌ی نمایش خانواده‌های جنایتکار تا استفاده از سکوت و مکث به‌جای دیالوگ برای نمایش قدرت.

اگر دنبال فیلمی هستید که ژانر جنایی را با عمق یک درام خانوادگی ترکیب می‌کند، پدرخوانده دقیقاً همین را به شما می‌دهد. علاقه‌مندان به بازیگری خاموش و حساب‌شده، به‌جای اکشن تندوتیز، بیشترین لذت را از تماشای این فیلم می‌برند. کسانی که به تاریخ سینما یا شکل‌گیری ژانر گانگستری علاقه دارند هم باید این فیلم را نقطه‌ی شروع بدانند، چون بخش بزرگی از فیلم‌های جنایی بعد از آن، مستقیم یا غیرمستقیم وامدار همین اثرند.

پدرخوانده را می‌توانید با دوبله فارسی در مایاوا تماشا کنید؛ تجربه‌ای که به‌خاطر ریتم آرام و دیالوگ‌محور فیلم، نیاز به تمرکز کامل دارد، نه یک تماشای حاشیه‌ای. اگر فیلم را شبی آرام و بدون مزاحمت تماشا کنید، تفاوت بین یک فیلم جنایی معمولی و یک اثر کلاسیک را به‌وضوح حس خواهید کرد.