نقد و بررسی میان ستاره‌ای

میان ستاره‌ای (Interstellar) فیلمی علمی‌تخیلی از کریستوفر نولان است که داستان جوزف کوپر، کشاورز و خلبان سابق ناسا، را روایت می‌کند؛ مردی که برای نجات بشریت از زمینی رو به نابودی، سفری به دل کهکشان آغاز می‌کند. فیلم ترکیبی از فیزیک نظری، فداکاری پدرانه و اکتشاف فضایی است که در سال ۲۰۱۴ اکران شد و امتیاز ۸٫۷ از ۱۰ را در IMDb گرفته است. اگر دنبال فیلمی هستید که هم ذهنتان را درگیر کند و هم احساساتتان را، میان ستاره‌ای یکی از بهترین گزینه‌های موجود روی مایاوا است.

در آینده‌ای نه‌چندان دور، زمین دیگر برای زندگی انسان مناسب نیست؛ طوفان‌های غبار محصولات کشاورزی را نابود می‌کنند و خاک رمق خود را از دست داده. کوپر، که زمانی خلبان ناسا بوده، حالا مثل بقیه به زمین‌داری مشغول است، تا وقتی یک کشف عجیب در اتاق دخترش او را به پایگاهی مخفی از ناسا می‌رساند.

از همان‌جا ماموریتی شکل می‌گیرد که قرار است سرنوشت کل بشریت را تغییر دهد؛ سفری از میان یک کرم‌چاله در نزدیکی زحل، به دنبال سیاره‌ای تازه برای زندگی. بدون لو دادن پایان داستان، باید گفت فیلم شما را وارد بحث‌هایی درباره‌ی زمان، گرانش و نسبیت می‌کند، اما هیچ‌وقت علم را جایگزین احساس نمی‌کند.

رابطه‌ی کوپر با دخترش مورف، ستون احساسی میان ستاره‌ای است و همان چیزی است که این فیلم را از یک اثر علمی‌تخیلی معمولی متمایز می‌کند؛ هر تصمیمی که کوپر در فضا می‌گیرد، روی زمین و روی زندگی دخترش اثر مستقیم دارد. هرچه ماموریت پیش می‌رود، فاصله‌ی زمانی میان کوپر و خانواده‌اش هم بیشتر می‌شود؛ نسبیت در این فیلم فقط یک مفهوم علمی نیست، بلکه ابزاری است برای نشان دادن چه‌قدر فاصله می‌تواند رابطه‌ی یک پدر و دختر را امتحان کند.

متیو مک‌کانهی (Matthew McConaughey) در نقش کوپر، سنگینی تصمیم‌های سخت پدرانه را روی چهره‌اش نشان می‌دهد؛ همان بازیگری که یک سال پیش از این فیلم، با باشگاه خریداران دالاس جایزه‌ی اسکار بهترین بازیگر مرد را گرفته بود. آن هاتاوی (Anne Hathaway) در نقش دکتر امیلیا برند، دانشمندی است که تصمیم‌هایش بین منطق علمی و احساس در نوسان است؛ هاتاوی پیش از این برای بینوایان اسکار بهترین بازیگر مکمل زن را برده بود.

جسیکا چستین و الن برستین هم در نقش‌های مرتبط با مورف در بزرگ‌سالی، نقش پررنگی در نیمه‌ی دوم فیلم دارند و بخشی از وزن احساسی داستان روی دوش آن‌هاست. بیل اروین هم با صدایش به رباتِ همراهِ کوپر در سفر فضایی، شخصیتی به‌یادماندنی و گاه طنازانه در دل این ماجراجویی جدی ساخته است.

کارگردانی فیلم بر عهده‌ی کریستوفر نولان (Christopher Nolan) است؛ کارگردانی که پیش از این با فیلم‌هایی مثل آغاز و سه‌گانه‌ی شوالیه تاریکی به شهرت جهانی رسیده بود. نولان در میان ستاره‌ای همان سبک بصری پیچیده و روایت غیرخطی را حفظ کرده، اما این‌بار آن را در خدمت یک داستان خانوادگی تلخ و امیدوارکننده هم‌زمان قرار داده است.

استفاده‌ی نولان از مقیاس‌های بزرگ کیهانی در کنار لحظه‌های کوچک و خانگی، مثل یک اتاق خواب کودکانه یا یک مزرعه‌ی ذرت، باعث می‌شود فیلم هیچ‌وقت حس سرد یا دور از دسترس پیدا نکند. همین تضاد میان عظمت فضا و صمیمیت خانواده، یکی از دلایل اصلی ماندگاری میان ستاره‌ای در ذهن تماشاگران است.

بخش بزرگی از تاثیرگذاری میان ستاره‌ای به فضاسازی آن برمی‌گردد. صحنه‌های داخل سفینه، سکوت سنگین فضا و تضاد آن با آشفتگی زمین، حس واقعی بودن یک ماموریت فضایی را به تماشاگر منتقل می‌کند. دوربین نولان بیشتر وقت‌ها به‌جای نماهای پرشتاب، روی چهره‌ی بازیگران می‌ماند تا واکنش‌های انسانی در برابر تصمیم‌های بزرگ کیهانی دیده شود.

همین انتخاب باعث می‌شود میان ستاره‌ای با وجود مقیاس عظیم داستانش، هیچ‌وقت از آدم‌هایش فاصله نگیرد. صحنه‌هایی که کوپر پیام‌های خانواده‌اش را از زمین تماشا می‌کند، بدون نیاز به دیالوگ زیاد، یکی از تاثیرگذارترین لحظه‌های فیلم از آب درآمده‌اند؛ دقیقاً همان‌جایی که علم و احساس در میان ستاره‌ای به هم می‌رسند.

وقتی میان ستاره‌ای را در کنار آغاز و سه‌گانه‌ی شوالیه تاریکی قرار می‌دهیم، متوجه می‌شویم که نولان در هر پروژه یک سوال انسانی را در دل یک چارچوب بزرگ جا می‌دهد: در آغاز سؤال این بود که واقعیت چیست، در میان ستاره‌ای سؤال این است که عشق و فداکاری تا کجا می‌تواند انسان را پیش ببرد. این تفاوت دیدگاه، میان ستاره‌ای را از خیلی از فیلم‌های علمی‌تخیلی مشابه جدا می‌کند.

برای چنین مقایسه‌ای همیشه باید به داده‌های واقعی فیلم اکتفا کرد: امتیاز ۸٫۷ از ۱۰ در IMDb نشان می‌دهد میان ستاره‌ای همچنان یکی از محبوب‌ترین ساخته‌های کارنامه‌ی نولان نزد تماشاگران است. برای کسی که هم دنبال داستانی جدی و هم تصاویر بصری کم‌نظیر است، میان ستاره‌ای همچنان یکی از انتخاب‌های مطمئن روی مایاوا باقی می‌ماند.

اگر از فیلم‌های علمی‌تخیلیِ فکری مثل آغاز لذت می‌برید، میان ستاره‌ای را از دست ندهید. طرفداران درام خانوادگی هم در لایه‌ی دوم فیلم، داستانی درباره‌ی پدری که زمان را به امید دیدن دوباره‌ی فرزندانش طی می‌کند پیدا می‌کنند. با این حال فیلم ۱۶۸ دقیقه‌ای است و ریتم آن در میانه‌ها کند می‌شود؛ اگر دنبال اکشن پرسرعت هستید، احتمالاً باید سراغ گزینه‌ی دیگری بروید.

میان ستاره‌ای روی مایاوا با دوبله‌ی فارسی و به‌صورت رایگان قابل تماشاست، بنابراین برای یک شب آخر هفته با خانواده یا دوستانی که اهل بحث درباره‌ی فیلم بعد از تماشا هستند، انتخاب خوبی به‌حساب می‌آید. اگر اولین بار است سراغ آثار نولان می‌روید، میان ستاره‌ای نقطه‌ی شروع خوبی است؛ پیچیدگی علمی‌اش کمتر از برخی دیگر از کارهای او، اما عمق احساسی‌اش به همان اندازه قوی است.